Alevilikte Bağlama, Şiir ve Aşk

Bağlama  alevilerin  ibadetinde  oldukça  önemli  bir  yere  sahip  bir  müzik
aletidir. Tek başına çalınıp eşliğinde şarkı söylenebilen, yani yanında tamamlayıcı
başka  bir  enstrümana  ihtiyaç  duyulmadan  kullanılabilen  çok  az  sayıdaki
enstrümanlardan  biridir.  Özellikle  Anadolu  ve  Mezopotamya  çevresinde  hatırı
sayılır,  çok  önemli  bir  yere  sahiptir. Her  amaca  hizmet  edebilmektedir;  sevinç,
hüzün,  eğlence  ve  ibadet.  Bizim  burdaki  konumuz  bağlamanın  alevilikteki  yeri.
Ama Şunu da bilmek gerekir ki, bağlama alevilerin tekelinde olan bir enstrüman
değildir. 
 

Daha düne kadar alevilikle  ilgili yazılan onlarca kitapta, bağlama aleviliğin
bir  türk  inancı  olduğunu  ispatlamak  için  kopuzdan  türemiş,  bu  sebeple  Orta
Asya’dan  getirilmiş  bir  enstrüman  olarak  empoze  edilmeye  çalışılıyordu.  Zaten
başta  kürtler  olmak  üzere,  Anadolu  ve  Mezopotamya’daki  diğer  halklar  yok
sayıldığından,  onların  bağlamayla  olan  bağları  hiç  düşünülmeden  göz  ardı
edilebiliyordu.  Ama  yapılan  araştırmalar  gösteriyor  ki,  Anadolu’da  ta  Hititler
dönemlerine  dayanan,  bağlamaya  çok  benzeyen  enstrümanlar  kullanılmış  ve
bunların  geçmişleri  üçbinbeşyüz  yılı  buluyor.  Yani  bu  durumda  şamanizme
dayandırılmaya  çalışılan  alevilik  iddiaları,  önemli  bir  desteğinden  daha  yoksun
kalmış oluyor. 
  Şimdi,  bu  yeni  belgeler  aleviliği  bağımsız  bir Anadolu  veya Mezopotamya
inancı  olarak  göstermeye  çalışanların  işini  kolaylaştırıyor  gibi  görünüyor.  İyi  de
aleviler  ibadetlerinde  gitar  kullansalardı,  o  zaman  hangi  iddiada  bulunacaktınız
diye  sormak  gerekiyor!  İbadette  kullanılan  bir  enstrüman  neden  o  ibadetin
kökenini  belirleyici  olsun  ki?  Hem  bugün  çingenelerden  tutun  da,  ta  diğer  en
küçük  halk  gruplarına  kadar  değişik  kültürlerden  insanlar  oyunlarında,
danslarında, eğlencelerinde, üzüntülerinde bağlama kullanabiliyorlar. Yukarıda da
dediğim gibi, bağlama alevilerin tekelinde değil ki! Mesela Nazım Hikmet’te şiirler
yazmış, ama bir faşistte şiirde modern tarz diye bilinen aynı tarzı kullanan şiirler
yazmış! İkisi bir mi yani(!!!?) Ne bizim  ibadetimizde bağlamayı kullanmamız, ne
de  ibadet  ederken  semahımız  bizi  dün  şamanist  yapamadığı  gibi,  bugün  de
Hititlerin  eski  inançlarından  birinin  devamı  yapamayacaktır.  Ama  biliyorum  ki,
burdan  da  ümidi  kestiğiniz  sıra  başka  bir  tarafa  çekmeye  çalışacaksınız.  Bir
şamanizmdi,  bir  mazdekçilikti,  bir  zerdüştlüktü,  bir  hristiyanlıktı  derken
malzemeyi  tüketene  kadar  döner  durursunuz;  bu  arada  kitaplar  basar  paralar
kazanırsınız! Olsun!  Her  kitap  faydalıdır,  içinde  yalanlar  da  olsa  faydalıdır.  Ben
Hitler’in  Mein  Kampf  (Kavgam)  isimli  kitabından  bile  faydalanabilmişken,  sizin
kitaplarınızdan haydi haydi faydalanırım. Ayrıca belirtmem gerekir ki, zaten sizin
o  kitaparınızda  bile  sizin  kendi  iddialarınızı  çürüten  o  kadar  çok  malzeme
görebiliyorum  ki,  azıcık  eleştirel  ve  kuşkucu  bir  yaklaşımla  okumak  yetiyor!
Mesela  yeni  iddialardan  biri  de  Ünsal  Öztürk’ten  ve  şöyle:  “Alevilik  Yukarı
Mezopotamya’nın İlk ve Temel Kültü Büyük Ezdan’ın Parçasıdır”. Zaten dört gözle
sizden gelecek yeni bir iddia bekliyorduk biz de! Şimdi o iddia sizden geldi ve biz
büyük  bir  stresten  kurtulduk!  “Alevi  Gündemi”  adında  bir  internet  sayfası
oluşturmuşlar,  başına  da  “Gündemin  Serçeşmesi”  yazmışlar.  Ünsal  Öztürk islamdan ve Kuran’dan ne kadar rahatsız olduğunu dile getirdikten ve bunu tüm
alevi  gençlerine  de  malettikten  sonra,  diğer  bazılarının  yanlış  yaptığını,
hristiyanlık  ve musevilikle  aleviliği  bir  görme  çabasına  girdiğini,  burdan mesela
“Allah  Muhammed  Ali”  üçlemesiyle    hirstiyanlıktaki  “Baba  Oğul  Kutsal  Ruh”
üçlemesi  arasında ilişkilendirilme  yapıldığını,  bunun  çok  yanlış  olduğunu  iddia
ediyor. Dün  öbürünü  doğru  sanıpta  inanan  alevi  kökenli  insan,  bugün  de  bunu
doğru  sanıp  buna  inanmaktadır;  yarın  da  tutar  bunun  yanlış  olduğunu,  aslında
aleviliğin dünyanın başka bir yerindeki başka bir  inancın devamı olduğunu  iddia
edene  inanabilir.  Çünkü  YOLunu  kaybetmiş  bir  insanın  her  tarafa  gitmesi,
çekiştirilmesi  mümkündür.  Babamın  dediği  gibi:  “Gideceği  adresi  bilmeyen
toplumlar, hiçbir zaman menzile ulaşamazlar!” Biz şimdi konumuza geri dönelim.
  Bağlama’nın  alevilikte  ne  anlama  geldiğini  anlatabilmek  için  babamın  bir
anısını  burdan  okuyucuyla  paylaşmanın  oldukça  faydalı  olacağına  inanıyorum.
Gerek  bağlama,  gerekse  alevi  şiirleri  (nefesleri)  ne  amaçla  ibadetimizde  yer
almış,  bunun  doğrularını  görmek  açısından  önemli!  Babam  Keban  Barajı
yapımında  çalışırken  sünni  kökenli  şeflerinden  birisi  (burda  adına  Mehmet
diyeceğim)  ramazan  olması  sebebiyle  oruç  tutmaktadır.  Mehmet  Bey  babamın
alevi  piri  olduğunu  bilmektedir.  Öbür  gün  dinlenme  günü  olması  dolayısıyla
beraber gece oturuyorlar ve hem yiyip  içiyorlar (içecekler doğal olarak alkolsüz)
hem de sohbet ediyorlar. Yeme  içme  işindeki abartıyı görünce, bir de artık saat
iyice  ilerlemiş, sabaha karşı bir vakte gelmişler ve hala yiyip  içmektedirler, şefe
“Mehmet Bey” diyor babam, “o kadar çok yiyip içtik ki, ben bu durumda kahvaltı
yapamam. Öğle yemeğine zaten canım pek birşey istemez, akşamı beklemek de
bana hiç zor gelmez! Ben ne anladım şimdi böyle oruçtan(?)” Babamın bu sözü
üzerine konu biraz da inançtaki farklara geliyor ve Mehmet bey her soruya cevap
alınca bakıyor çıkış yolu yok babama “Yahu İbrahim Dede, sen öyle söylüyorsun,
iyi de; Peygamber sazla mı ibadet etti canım?” diye kendince cevabı olmayan bir
soru soruyor. Buna karşın babam, “Mehmet Bey biz sazı elimize aldığımız sıra ‘loy
loy  Tosıno’yu  çalmıyoruz.  Bizim  sazda  çaldığımız  Kuran’dır,  Allah,  Muhammed
Mustafa ve Ehli Beyt’ine olan aşktır. Ben şimdi sana bir nefes okuyacağım eğer
sen onu çözüpte onda bir  leke bulabilirsen, ben senin  inancına gelirim ve o sazı
kırıp atarım, yok eğer bir leke bulamazsan sen ne istersen onu yap sana kalmış!” diyerek Noksani’ye ait aşağıdaki nefesi okur:

Elif    Ezberim dilimde la feta illa Ali
Be    Burhanımdır elimde la feta illa Ali
Te    Turab ehlinden eyle bu fakir biçareyi
Se     Sana dola bu dilimde la feta illa Ali
 
Cim    Cemalinden muradım dem be dem hamrah ola
Ha    Hakikat yollarında la feta illa Ali
Ğı    Ğayalin gönlümüzde şemmi münevver yakıp (“ğ” günümüzdeki “h” harfi)
Del    Düşüp zikrine her dem la feta illa Ali
 
Zel    Zunubum mağfiret kıl Mustafa ya Murtaza
Re     Rahm  edip ben gedaya la feta illa Ali
Ze    Zubanımdır Fatima cismi canım Kibriya

Sin     Sile gönül pasını la feta illa Ali
 
Şin    Şehrin içre kıl mihman muhubbi Hasan Hüseyin
Sat     Sıfatı zata er gör la feta illa Ali
Dad     Ziyayi Zeynel Aba’dan açıp can gözümüz
Tı    Doğup şemsi gönülden la feta illa Ali
 
Zı    Zuhur etti lemden sen Bakır’ı nur ile
Ayn    İnayet kıl bize de la feta illa Ali
Ga     Ganidir Caferi sır mezhebi sahip ilim
Fe    Feda ola bu canım la feta illa Ali
 
Kaf     Kayım eyle ayırma Kazım Rıza’dan bizi
Kef    Küfrümüz eyle iman la feta illa Ali
Lem    Lütuf edici Taki’dir ba Naki’dir din içre din
Mim    Muhabetten ayırma la feta illa Ali
 
Nün    Nutuk ver Askeri’den vasfını zikr edelim
Vav    Vücudum cavidan kıl la feta illa Ali
He    Hidayet kanidir ol Mehti’yi Ali Resul
Lam elifle   lamekandır la feta illa Ali
 
Ye     Yürekten derde düştüm sen terahhum kıl bana
Hakkı çardehyi Masum-i Pakın la feta illa Ali
Noksani kulun kapında abdu aciz bi neva
Mağfiret kani efendim la feta illa Ali

Babam bu nefesi okuduktan sonra Mehmet Bey şaşkın bir halde dönüp babama,
“Vallahi  ibrahim kusura bakma, ben babamdan dedemden böyle gördüm, böyle
inanıyorum. Bu saatten sonra değişemem.” diyor.
  Bu  duruma  benzer  bir  durum,  bir  kez  daha  (sanırım  2004  yılıydı)
Dortmund’da Üniversite’de benim de başıma geldi. Sünni kökenli bir öğrenci bana
Tayyüb’ü övdü. Hem de neredeyse  “Tayyüb kutsal bir  insan” diyecek derecede.
Sonra bana, “Sen Tayyüb hakkında ne düşünüyorsun?” diye sorduğunda ben de
açıkça  “Bana  göre  Tayyüb  yezidin  eniğidir”  dedim.  Eniğin  ne  demek  olduğunu
sordu, “köpek yavrusu”na enik dendiğini söyledim.  “Ama sen hakaret ediyorsun”
dedi,  ben  de  “benimkine  nefsi müdafa  denir”  dedim.  “Nasıl  yani?”  dedi,  “Onun
alevilikden  dolayı  bana  ve  tüm  alevilere  ettiği  hakaretler  karşısında,  benim
söylediğim  iltifat  gibi  kalır”  dedim.  Tabiki  Tayyüb’ün  politik  çizgisi  sırasında
bilinen  hakaretlerinden  örnekler  gösterdim  ve  bu  arkadaş  buna  rağmen
savunmaya  devam  etti. Konu  alevi  köylerine  zorla  cami  yapılmasına  gelince  ve
ben de bunun en büyük hakaretlerden biri olduğunu söyleyince, “ne olmuş yani,
siz  de  kendinize  müslümanım  diyorsanız,  siz  de  gidin  namaz  kılın(!?)”  diye
söyleyiverdi. Tabi bu durum beni biraz da kızdırdı, çünkü emrivaki bir sözdü ve
aslında büyük bir hakaretti. Bunun üzerine ona “bizim namazımızı sen anlamazsın
ve  hatta  sittin  sene  namaz  kılsan  yanından  bile  geçemezsin....”  sözleriyle
başlayarak uzun uzadıya konuştum. Her söylediğine cevabını aldı. Ama sonunda
o  da  bana,  “Peygamber  efendimizin  sazla  ibadet  ettiğinin  kanıtı  nerde?”  dedi.

Babamın  anısı  geldi  aklıma  ve  o  anda  gülümseyerek  anımsadım.  “Bizim
ibadetimiz,  amaçtan  uzaklaşmış  bir  ibadet  değil.  Bir  alışveriş  hiç  değil.  Ne
cennetin ödülüne tav olanlardanız, ne de cehennemin azabından korkanlardanız.
Çünkü hesabımızı bu dünyada görenlerdeniz. Bizimkisi bir aşktır. Aşkı da en güzel
müzikle anlatırsın, işte o yüzden bizde bağlama da var, şiir de var müzik de var!”
dedim.  Bu  konuşma  ondan  sonra  fazla  uzun  sürmedi  ve  bir  daha  o  arkadaş
benimle  alevilik  ve  inanç  konusunda  tartışmaya  girmedi.  Mesela  yine  bağlama
çalmaya  çok  merak  salmış  bir  kişinin,  sözde  Peygamber’in  müziğin  haram
olduğunu  söylediği  bir  hadisini(!)  duyduktan  sonra  bağlamasını  kırdığını  bizzat
kulaklarımla  kendisinden  duydum.  Acı  acı  güldüm  haline,  başka  da  birşey
demedim. 

Öbür  taraftan  düşünüldüğünde  görülecektir  ki,  aslında  bağlamanın  alevi
ibadetinde  bulunması,  alevi  inancının  köklerini  başka  yerlerde  aramaya  delil
olmadığı gibi, öyle şaşılacak bir durum da değildir. Hele hele alevilerin sayısının
azlığı ve diğer müslümanların(!)  çokluğu; alevilerin  ibadetlerinin onlarınkiyle hiç
benzeşmemesi hiç de sağlam bir delil değildir alevilerin köklerini başka yerlerde
aramaya. Bu anlamda alevinin bu koca nüfuslu islam(!) dünyası içindeki yalnızlığı
şaşırtıcı  bir  durum  değildir.  Hz.  Hüseyin’de  yalnızdı  ve  karşısında  Şamlılardan,
Mekkelilerden  ve  Kufelilerden  oluşan  yedibinden  fazla  “biz  müslümanız,  biz
Muhammed’in  ümmetiyiz”  diyen  koca  bir  ordu  vardı;  oysa  karşılarındaki,  o
ümmeti  olduklarını  söyledikleri  Peygamber’in  torunuydu.  Elindeki  kılıcı  bile  zor
taşıyabilen  Kasım  ve  saf  değiştirip  Hz.  Hüseyin’in  yanına  gelen  Hür’le  beraber
sadece yetmişüç kişi, sayısı yedibinden fazla olan bir orduyla çarpıştı ve istinasız
şehit  oldular.    Alın  size  yalnızlığa  en  acı  örneklerden  biri.  Hz.  Ali’nin  ne  kadar
yalnız olduğunu, açın okuyun Nehc’ül Belağa’yı, onurlu ve mert bir insanın arabın
kaypaklığı,  çıkarcılığı  ve  sahtekarlığı  karşısındaki  taşı  bile  çatlatacak  derecedeki
zor  yalnızlığını  görün.    Ben,  asıl  onlara  benzeyen  aleviliğin  gerçek  islam
olmasından şüphe ederdim; çok şükür ki, aleviliğin onlarla bir benzerliği yok ve
bu gönülden gören göz için, islamın alevilik, aleviliğin islam olduğunun belgesidir.
Alevilikte  bağlamanın  varlığı,  biraz  da  bağlamanın  başta  bahsettiğim  yalnız
çalınabilen  bir  enstrüman  olması  özelliğiyle  ilgili.  Çünkü  bazı  pirlerimizin
bağlamanın  yanısıra  başka  enstrümanlar  çaldığını  da  biliyorum.  Mesela  aynı
zamanda  annemin  de  dayısı  olan  rahmetli  İsmail  Taştutan  keman  çalmasını  da
bilirdi, saz yapmasını da, çalmasını da iyi bilirdi, ama cemlerinde sadece bağlama
çalmıştır.  Keman  onun  için  bir  müzik  aletiydi,  ama  bağlama  ibadetinin  bir
parçasıydı. Zaten bağlamanın sesine davudi ses denir ki, bu aslında  inancımızda
da yeri olan bağlamanın Hz. Davud’dan  kaldığına da bir  farklı gönderme olarak
görülebilir. Ancak kökeni ne olursa olsun, bağlamanın ibadetimizde teknik olarak
var olmasının sebebi, yada bağlama dışında başka bir enstrümanın olamayışının
sebebi,  bağlamanın  tek  başına  çalınıp  beraberinde  nefes  okunabilen  bir enstrüman olmasıdır.

Tabi bağlamayla birlikte, olayın ikinci olarak bir de şiir tarafı var. Bizde Hak
Ozanları’nın okudukları şiirlere nefes denir ve  inancımız gereği, o ozana o nefes
Allah  tarafından bahşedilmiştir. Yani söyleyen o ozandır, söyleten Allah’tır. Bunu
Ozan’ın  kendisi  de  bazen  nefeslerinde  dile  getirir.  Bunun  örnekleri  Yunus

Emre’de,  Edip Harabi’de,  Esiri’de  ve  şimdi  isimleri  aklıma  gelmeyen  birçok Hak
Ozanı’nda  mevcuttur.  Ancak  konunun  bir  başka  boyutu  da  bazı  yazarların
Anadolu ve Mezopotamya’daki kimi şairlerin geçmiş çağlardan kalan şiirlerini ve
hatta divanlarını temel alıp, bunlarla alevilikteki şiirler (nefesler) arasında bir bağ
kurup,  bunu  da  aleviliğin  islam  dışı  olduğuna  delil  olarak  kullanma  çabasında
olmalarıdır.  Ancak  bazıları  bunları  yaparken  çarpıtma  yapmaktan  da  geri
durmayıp, araplarda şiir günahtır gibi dayanaklar yaratmaktadırlar. Oysa gerçek
hiç  de  öyle  değildir.  Emevi,  Abbasi  dönemlerindeki  softaların  tutumlarını
bilmiyorum  şu  anda  ama,  bildiğimiz  gerçek  Hz.  Muhammed  döneminde  şiirin
olduğu, Hz. Ali’nin bir divanının var olduğu (ki bu  tek başına yeterli bir delildir),
Farezdak  adında bir  şairin  İmam Zeynel Abidin’i  öven bir  şiirinin  var olduğu  ve
bundan  dolayı  İmam  Zeynel  Abidin  tarafından  ödüllendirilmiş  olduğudur.  Yine
İmam Ali Musi Rıza döneminde yaşamış ve İmam’ın huzurunda kendi şiirlerinden
okumuş olan Debil adındaki şairin okuduğu bir şiire, İmam kendinden bir dörtlük
de  eklemiştir.  Kaldı  ki  Kuran’ın  dilinin  şiirsel  yapıda  olduğu  Kuran’ın  arapçasını
bilenler  tarafından da  söylenmektedir. Kuran’ın avazla  (melodili) okunması hem
biz alevilerde hem de sünnilerde vardır. 

Bağlama  ve  şiirle  birlikte,  en  çok  aleviliğin  kökenlerinin  başka  yerde
aranmasında,  dayanak  olarak  kullanılan  olgu,  bizim  ibadetimizde  var  olan
semahlardır.  Bunda  da  aynı  bağlamada  olduğu  gibi,  dün  şamanist  yanlısı
yazarlar,  ki  onlar  büyük  bir  çoğunlukla  resmi  ideoloji  yanlısı  bir  tutum  içinde
olanlarıdır,  bugün  de  şamanizm  dışında  başka  bir  yerlere  benzetme  çabasında
olanlar  kendi  savlarını  doğrulamak  için  dayanak  edinmeye  çalışmış  ve
çalışmaktadırlar.  Daha  düne  kadar  şaman  kamının  kendinden  geçerek  nasıl  da
ainler  yaptığı,  bu  arada  belli  bir  ritmi  olmayan  ama  delicesine  hareketler
içerisinde  bulunduğu,  bununda  eski  türk  toplumlarında  var  olan,  izlerini  bugün
alevilikteki semahlarda gördüğümüz bir ibadet biçimi olduğu hep iddia edilegeldi.
Ancak,  bunun  alevilikteki  semahla  ilgisinin  olamayacağı,  bugün  aleviliği  başka
yerlerde arayan yazarlar tarafından da dile getirilmiştir. Bunlara geçmişte Cemşid
Bender’le beraber, o dönemlerle birlikte şimdi de yazmaya devam eden Mehmet
Bayrak  örnek  verilebilir.  En  güncel  örnek  ise Ünsal Öztürk’ün  “Alevilerin  Büyük
Sırrı...” adındaki kitabıdır. Cemal Şener ve İlhan Cem Erseven örneklerinde bunu
mizahi  diyebileceğim  bir  dille  çürütebilmiştir.  Ama  kitabın  sonraki  kısmında
kendisi de başka yanlış düşüncelerin savunucusu durumuna düşmüştür. Burda o
kitabın  kırklar  semahı  ile  ilgili  çarpıcı  bir  iki  iddiasından  ve  çelişkisinden
bahsedeceğim. 

Alevilerde semahın en önemli dayanaklarından birisi, (belki de en önemlisi)
bazı yazarlarca çoğu kitapta da dile getirilen miraç ve hemen sonrasındaki Kırklar
Cemi’dir. Kırklar Cemi ve Miraç’la ilgili değişik anlatımlar ve yorumlar mevcuttur.
Bence orda önemli olan ve de anlatılmak istenen, ikrar vermiş olanların, YOLuna
aşkla bağlı olanların,  ibadetlerini de aynı  ilahi aşkla gerçekleştirmeleri ve YOLda
ayrının  gayrının  kalmayışı,  hatta  yeri  geldiğinde  YOLun  güzelliği  karşısında,
YOLun  kurucusunun  bile  sorgulanabilmesi.  Çünkü  YOLdur  insanı  insan  olarak
gidilmek  istenen adrese götüren ve YOLun mimarı yada mühendisi bile o YOLda
kaldığı sürece adrese gidebilir. Şimdi burda görülmesi gereken en önemli noktalar

bunlardır.  Ancak  günümüzde  popülerleşmiş  bazı  yazarlar,  güya  sorgulayıcı  bir
tarzla bazı  soru  işaretleri ortaya koymaktadırlar. Ama  sapı  samanı nasıl  (bilinçli
bir biçimde) birbirine karıştırdıklarını sizlere Ünsal Öztürk örneğinde (Damlanın İçindeki
Gerçek Alevilerin Büyük Sırrı  5. Baskı  Kasım 2009 ISBN: 975-9025-22-1 Yurt Yayınları  )  aşağıda  kısaca
anlatmaya  çalışacağım.  Öncelikle  belirtmem  gerekir  ki,  Ünsal  Öztürk  orda  da
“Kırklar  Söylencesi  Hakkında  Kim  Ne  Söyledi”  (a.g.e.  s.219’dan sonra)  başlığı  altında
eleştirel  yaklaşımla,    yine  aleviliği  şamanizmin  devamı  gibi  görenlere  cevap
vermiş,  bununla  birlikte  fazla  teknik  konulara  girmiş,  alevilerin  sırrı’nı  orda
aradığı  için, Kırklar Cemi’nin  geleneksel  alevi  inancının  (ki  gerçek  alevilik  zaten
budur) özünde ne anlama geldiğine, neyi  ifade etmeye çalıştığına değinmek bile
istememiştir. Daha sonra Ünsal Öztürk, İsmail Onarlı’yı neden kırkların içinde Ebu
Bekir, Ömer  ve Osman  gibi  isimleri  saymadığı,  bunların  da  ilk müslümanlardan
olduğunu  söyledikten  ve  bundan  dolayı  eleştirdikten  sonra  aynen  şunları
yazmıştır:  “... Ali ile Ömer’in  arası  güllük  gülistanlıktır  o  sıralarda. Ali  daha  sonra  kızı Ümmü
Gülsüm’ü altmışlı yaşlarını yaşayan Ömer’e vermiştir, yani Ali Ömer’in kayınbabasıdır. (Nabia Abbott,
Hz. Muhammed’in Sevgili Eşi Ayşe, Yurt Kitap-Yayın, Ankara Mart 1999, s. 98.99) Burada içinden biraz zor çıkılır
bir durum da oluşmuştur. Yörükan şunları söylemektedir

Hz.  Fatma’dan  dünyaya  gelen Ümmü Gülsüm Hz. Ömer  ile  evlendirilmiştir. Hz. Ömer  ise
Ümmü  Gülsüm’ün  dedesinin  kayınpederidir.  Hz.  Ömer’in  boşamış  olduğu  Atike  isimli  kadın  ise
bilahare Hz. Hüseyin’in  zevcesi olmuştur. Peygamber diğer  kızı Ümmü Gülsüm’ü  ise Hz. Osman’la
evlendirdi.” (Yusuf Ziya Yörükan,  İslam Dini Tarihi, Kültür Bakanlığı  Yayınları, Ankara 2001, s. 171.172)  Ünsal
Öztürk  bu  alıntının  hemen  peşinden  şunları  söylemektedir:  “Çözümü  zor  bir  alıntı.
Muhammed  kızlarından  Fatma’yı  Ali’ye,  Ümmü  Gülsüm’ü  de  Osman’a  veriyor.  Demek  ki  Ali  ile
Osman  bacanak  oluyorlar. Muhammed,  Ali  ile  Osman’ın  kayınbabası  oluyor. Muhammed  torunu,
Ali’nin  kızı Ümmü Gülsüm’ü Ömer’e  veriyor. (Lütfen buraya dikkat edin! Yaptığı alıntıda
Ümmü  Gülsüm’ü  Ömer’e  veren  Ali’ydi,  ama  burda  Ünsal  Öztürk  bu  işi
Muhammed’in yaptığını yazıyor. Oysa Ömer altmışlı yaşlarını yaşarken, en az on
sene olmuştu ki, Peygamber vefaat edeli. Kitabının birçok yerinde bazı yazarların
bilimsel  yazma  titizliğinden  uzak  olduklarını  söyleyip,  onları  çeşitli  biçimlerde
eleştiren Ünsal Öztürk’ün ne kadar titiz olduğunun en küçük göstergesi. B.A.) Yani
Ali  Ömer’in  kayınbabası,  Fatma  da  kaynanasıdır.Ömer’in  boşadığı  Atike’yi  Muhammed’in  torunu
Hüseyin  alıyor.  Ne  kadar  karışık  ilişkiler  yumağı  değil mi?  Kimin  kime  nasıl  akraba  olduğu  belli
değil...

Kendilerine  Alevi Müslüman  diyenler   Osman’a, Ömer’e,  Ebu  Bekir’e  ne  kadar  kızarlarsa
kızsınlar, bu insanların kendi aralarındaki ilişkileri problemsizdir. ...” (a.g.e. s.227-228)
Bunun  aslında  hiç  de  böyle  olmadığını,  Ünsal  Öztürk’ün  bilmediğini
düşünemiyorum. Çünkü  gerek  Ebu Bekir,  gerek Osman,  gerek Ömer  hakkında,
onların  ne  kadar  nefislerine  düşkün  kişiler  olduğuna  dair  çok  belgeler  de  islam
içerisinde  mevcuttur.  Hepsinden  vazgeçtim,  Hz.  Ali’nin  Şıkşıkiye  Hutbesi’ne
bakmak bile  kafi. Ne Ebu Bekir gerçekten müslüman  olmuştur, ne Ömer ne de
Osman.  Bu  konularda  da  yeterinden  fazla  kaynaklar  mevcuttur.  Tabiki  aksini
iddia eden kaynaklarda çokça mevcuttur. Hz. Ali’nin kızını Ömer’e vermiş olması
bizce imkansızdır. Çünkü onlardan öyle üzüntü ve zarar çekmiş olan Fatıma Ana
bundan dolayı, vefaat ettiklerinde cenazelerinde bile bu isimlerin bulunmamasını,
(özellikle Ömer  ve Ebu Bekir) Ali’ye  vasiyet  etmiş, bu  sebeple Ali’de  cenazesini

gece  yıkayıp  defnetmiştir.  Bu  durumda  Ali’nin  Fatıma’dan  doğan  kızını  (ki  o
zaman  en  fazla  12  yaşında  olabilir),  Ömer  gibi  bir  yaşlı  kurda  vermesi,  biz
alevileri  bir  tarafa  bırakın,  sünni  islam  kaynaklarındaki  Ali  karakterine  bile
tamamen  terstir. Osman’ın  Peygamber’e  damat  olduğu  doğrudur.  Fakat  Ümmü
Gülsüm’ün  ve  Rukiye’nin  Peygamber’in  öz  kızları  olmadığı,  yani  üvey  kızları
olduğu  konusunda  da  görüşler  mevcuttur.  En  azından  bunlardan  da
bahsedebilirdi Ünsal Öztürk.   Çok  önemli  bir  nokta  daha:  Yukarıda  bahsettiğim
Şıkşıkiye Hutbesi’nde Hz. Ali, Osman için şunları söylüyor: 
“...Derken kavmin üçüncüsü kalktı; hem de bir halde ki  iki yanı da yelle dolmuştu;  işi gücü,
yediğini çıkaracak yerle yiyeceği yer arasında gidip gelmekti. Onunla beraber babasının oğulları da işe
giriştiler;  Allah  malını  ilk  baharda  devenin  otları,  çayırı-çimeni  yiyip  sömürmesi  gibi  yediler,
sömürdüler.  Sonunda  onun  da  ipi  çözüldü;  hareketi  tezce  yaralanıp  öldürülmesine  sebep  oldu,
karnının dolgunluğu onu bu hale getirdi; işini tamamladı gitti. ...”
(*)
 
Kısacası  bu  durumda  Ali  ile  bunların  arasında  bir  problem  olmadığını  ve
aralarının  güllük  gülistanlık  olduğunu  iddia  etmek,  YALAN  SÖYLEMEKTİR.  Tabi
daha sonra bir şaibeden ibaret olan Peygamber’in evlilikleri hakkında söyledikleri
de cabası. (a.g.e. s.229-230) Bir defa Peygamber’in Hz. Hatice yaşarken neden başka
evlilik yapmadığı, aynı şekilde Hz. Ali’nin de Hz. Fatıma yaşadığı sürece neden başka evlilik
yapmadığı, bunun sebebinin ne olduğu üzerinde hiç durulmamıştır. Düşünün! Biyolojik olarak
da en dinamik dönemlerini yaşarken   Peygamber Hz. Hatice’nin dışında kimseyle bir evlilik
yapmıyor,  ancak  50  yaşından  60  yaşına  gelinceye  kadar  on  tane  evlilik  gerçekleştiriyor,
bunların dışında  ik  tane kadını da el sürmeden evine gönderiyor. Bunların yanı sıra  iki  tane
de  cariyesi  vardır!  On  yılda  on  iki  evlilik  (geri  gönderilen  iki  kadınla  beraber)  ve  iki  tane
cariye! (a.g.e. s.230) Bilimsel  şüphecilikten dem  vuran Ünsal Öztürk  işine geldiği  için  işin bu
kısmını olduğu gibi doğru kabul etmektedir. Sonrasında Ali’nin oğlu Hasan’ın onlarca evlilik

yaptığını ve yaşamının oldukça dalgalı olduğunu bu durumda alevilerin O’na bu kadar değer
vermesini  anlayamadığını  söylüyor  (a.g.e. s.230). Bence Ünsal Öztürk’ün  anlayamadığı  çok
daha önemli noktalar vardır. Mesela şu da çok çarpıcı bir nokta: Ünsal Öztürk birçok benzer
sorular sorduktan sonra, Kırklar Cemi’nde bulunduğu söylenen Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin’in
624  ve  625  yıllarında  doğduklarını,  bu  durumda  619  yılında  henüz  doğmamış  olan  bu  iki
kişinin nasıl olurda Kırklar Cemi’ne dahil olabileceğini sormaktadır (a.g.e. s.232). İlk bakışta ne
kadar da güzel bir soru gibi görünüyor değil mi? Öyle ya! Sonraki  tarihlerde doğan  iki zatın,
doğmadan önce yapılmış bir toplantıda bulunması nasıl olur? Bu, bilimsel şüpheciliğin güzel
bir örneği gibi görünse de aslında hiç de öyle değil! Çünkü baştan beri basettiği miraçtır ve
miraç  hiçbir  şekilde,  en  azından  günümüz  bilgisi  dahilinde  bilimsel  bir  dayanak,  delil  yada
olgu  değildir.  Miraç,  inanca  dair  bir  unsurdur,  inanırsın  yada  inanmazsın.  Eğer  bilimsel
yazacaksak,  herşeyi  olgulara  dayandıracaksak  miraçı  bir  defa  bu  açıdan  ele  almamız
gerekiyor  ve  bir  olgu  gibi  delil  olarak  kullanamayız.  Yok  eğer  inanç  açısından  konuya
yaklaşacaksak,  o  zaman  da  şunları  da  eklememiz  gerekecek:  Daha  on  sekiz  bin  alem
yaratılmadan  önce  isimleri  Levhi Mahfuz’da  bulunan,  bütün mahlukatın  onların  yüzü  suyu
hürmetine  yaratıldığı  söylenen  Ehli  Beyt’in  “Cennetin  Gençleri”  yada  “Cennetin  Efendileri”
diye  övülen  iki  ferdi  olan  Hasan  ve  Hüseyin’in  doğmadan  önce  bizim  yaşadığımız  dünya
açısından  sanal  sayılabilecek  bir  alemdeki  Kırklar  Cemi’nde  oturmalarına  şaşırmamak
gerekir;  yada  birini  delil  gibi  görüp,  öbürünü  sorgulamamak  gerekir.  Sonuç  olarak  Ünsal
Öztürk konunun sonunda dikkatimi çeken şu paragrafı yazmış: “Bu  tür alıntılar çoğaltılabilir.
Araştırmacıların tamamı şu yada bu şekilde Kırklar olayını yorumlamaktadırlar. İdeolojik duruşlarına

göre,  bakış  açılarına  göre,  zorlamalarla  yorumlarını  sürdürmektedirler.”  (a.g.e. s.234).    Ben  de
kitapta bu paragrafın altına şu notu düşmüşüm: “Aynen senin de yaptığın gibi!”
Her  toplumun  yaşamında  çeşitli  şekilerde  yer  bulan  geleneksel  danslar mevcuttur.
Aslında  günümüzün  popüler  kültürünü  ve  bu  anlamda  piyasaya  sürülen  koreografie  adı
altında  yaratılan  dansları  saymazsak,  her  dans  o  toplumun  folklorik  yapısının  bir
göstergesidir.  Ve  toplumların  yapılarında  dinin  etkisi  yok  sayılamayacağından,  her  dansla
meydana  gelen  harekette,  dinin  de  bunda  yeri  yadsınamaz  bir  etkisinin  olduğu  inkar
edilemez sanırım. Aslında bu anlamda aleviliğin köklerini Sümerler’de Hititler’de yada Şaman
Türkleri’nde arayanlar,   Afrika’daki  ilkel  kabilelere  yada Amerika’daki Kızılderililer’e gitseler,
kat be kat  fazla malzemeyle geri dönerler. Çünkü dünyanın hemen hemen her yerinde dini
motiflerle  süslenmiş danslar bulmak, günümüzde de mümkündür,  ki bunlar geçmişteki  ilkel
topluluklarda  daha  da  fazlaydı. Anadolu  onlarca  kültüre  beşiklik  etmiş  bir  coğrafya. Bugün
Anadolu’daki bir köyden bir başka köye giderken bile  farklı bir halk oyunuyla (halk dansıyla)
karşılaşmak  mümkün.  Üstelik  bu  danslar  nüfus  açısından  bile  bakıldığında  sünni  kökenli
köylerde  de  fazlasızla mevcuttur.  Üstelik  rahmetli  babamın  dediği  gibi,  bizim  nefeslerimizi
“Loy Loy Tosıno”yla bir edemiyeceğiniz gibi, bizim  semahlarımızı da    tutup eğlencelik halk
danslarıyla bir edemezsiniz! Haci Bektaşı Veli’nin dediği gibi “Bizim semahımız haşa oyuncak
değildir, o  ilahi bir aşktır.” Yine Hacı Bektaşı Veli  “Dinine dizlerinle değil, yüreğinle bağlan!”
diyor. İşte dinine yüreğiyle bağlananların ibadetinde, o ilahi aşkı dile getirebilmek için elbette
semah da olacak, bağlama da olacak, nefes de olacak!

Onun  için  tavsiye  ve  ricam  şudur:  Herkesin  içinde  yaşadığımız  sistemle,  dünyayla
sorunu olabilir. Kimi sosyalist, kimi sosyal demokrat, hatta kimi liberal de olabilir. Bu anlamda
karşı çıkılan zulüm duvarları, setleri de elbette vardır ve bu bana göre  tüm  insanlığın ortak
sorunlarından  birisidir.  Ancak  tutupta  aleviliği  ideolojik  duruşumuza  kanalize  etme  çabası,
aleviliğin  özüne  küfürdür.  Alevilik  bindörtyüz  yıldır  neydiyse,  şimdi  de  odur.  Bunca  erenler
evliyalar ve Hak Ozanları ne olduğunu bugüne kadar büyük bir aşkla dile getirmişlerdir. Son
yirmibeş otuz  yıldır,  ibadette meydana gelen boşluk bu gerçeği değiştirmeye  yetmez! Eğer
illede  birşeyleri  manupule  etmek  istiyorsanız,  sizin  yapmanız  gereken  en  önemli  şey,
alevilerin arşivlerindeki o erenlerin  sözlerini, o evliyarın anlattıklarını  ve o Hak Ozanları’nın
nefeslerini  yok  etmenizdir.  Gerçi  bu  anlamda  II.  Mahmut  alevi-bektaşi  dergahlarındaki
arşivleri  yok  ederek,  her  dergahın  başına  bir  nakşibendi  şeyhini  getirerek  ve  her  dergahın
yanıbaşına bir cami yaptırarak size  ister  istemez bir hizmette bulunmuş ama yetmez!   Eğer
siz aleviliği illede başka birşey olarak ispatlayacaksanız, o yüzlerce Hak Ozanları’nın sayıları
binleri geçen nefeslerini  insanlığın hafızasından  silmelisiniz! Aksi  taktirde bin  tane de  kanıt
bulsanız,  aleviliğin  özünün Ehli Beyt’e  bağlı  bir  inanç  olduğunun  aksini  ispat  edemezsiniz! Nafile!

Dostlukla...
Bülent Aldede
09 Eylül 2010

 
Nehc’ül – Belağa Hazırlayan: Abdülbaki Gölpınarlı DER Yayınları İstanbul ISBN 975-353-206-7  s.169 ve yine konuya
dair s.172’deki 7 numaralı dipno